Main content

Inhoud

Het proefdieren imperium van Charles River

Charles River is een multinational die gespecialiseerd is in het leveren van proefdieren en het uitvoeren van dierproeven in opdracht van farmaceutische en (agro)chemische bedrijven. De vestiging in Nederland heeft een vergunning om in vijf jaar tijd maar liefst 265.850 proefdieren te gebruiken in dodelijke experimenten, waaronder 2600 honden en 750 katten. 1 Charles River heeft proefdierlocaties in Den Bosch en Schaijk.

Multinational

In 1947 begon Charles River met duizend kooien in een loods in Boston, vandaag de dag bezit het een proefdieren-imperium. Tegenwoordig werken 11.800 mensen voor de multinational op 80 locaties in 23 landen: Charles River heeft een jaaromzet van 1.8 miljard dollar. 1 Het is onduidelijk hoeveel proefdieren Charles River jaarlijks wereldwijd gebruikt. Volgens cijfers uit 2015 werden alleen al in de Amerikaanse proefdierfaciliteiten 5400 apen ingezet. 2

Proefdierencatalogus

Het bedrijf geeft per regio een ‘onderzoeksmodellen’ catalogus uit met daarin de proefdieren genoemd die aangeschaft kunnen worden. In de editie voor Nederland en België staan de volgende ‘diermodellen:’ 1

Maar liefst 31 verschillende en o.a. door inteelt gefokte ratmodellen zijn te koop: Zo kun je de 'Zucker' rat aanschaffen die geschikt is voor obesitas-dierproeven. Het model is op de markt sinds 1961. Een ander ratmodel (SHHF) is geschikt voor ‘spontane hartfalen.’ En nog een ander ratmodel (SHRSP) is vatbaar voor beroertes.

Hoe duur is zo’n proefdier? Dat hangt af van het model en gewicht. Ratjes (CD IG model uit 1925) met een gewicht lager dan 50 gram kosten 10,39 euro per stuk. Een rat van bijna 300 gram kost 28.19 euro. Omdat Charles River van alle markten thuis is, kun je ook zwangere ratten bestellen of ratjes met jongen. De mannelijke Zucker ratten kosten tussen de 160 en 200 euro per stuk. De vrouwtjes zijn een stuk goedkoper: tussen de 44 en 64 euro. Er zijn ook ratten te koop per leeftijd. Ratten van 4 weken oud (Long Evans model uit 1915) kosten 31.05 euro, en ratten van 7 weken oud 46 euro.

Muizen

In de catalogus worden maar liefst 45 verschillende o.a. door inteelt gefokte muismodellen genoemd, zoals een haarloos model uit 1986 (vanaf 39,85 euro) en de diabetesmuis vanaf 152.20 euro.

De onderzoeker heeft zelfs de keuze uit 17 specifieke haarloze of immunodeficiënte ratten of muizen om tumoren op uit te testen: Charles River heeft het over een ‘ongeëvenaarde portfolio van diermodellen.’ Het goedkoopste muismodel kost 41,74 euro en de duurste muis kost 247,70 euro (NRG muis van 10 weken oud).

Als of dat nog niet genoeg keuzevrijheid oplevert voor de wetenschappers, biedt Charles River ernaast ook nog een gepersonaliseerde service aan om een op maat gemaakte genetische gemanipuleerde muis- of ratmodel te fokken, aan de hand van verschillende genetische manipulatietechnieken zoals CRISPR-Cas9 of 'mutagenese.'

Zwangerschapsgarantie

Wanneer je een zwanger proefdier hebt aangeschaft dan biedt Charles River een ‘zwangerschapsgarantie.’ Al is de fokker niet verantwoordelijk voor een miskraam. De proefdierfokker waarschuwt de koper dat mannetjesmuizen agressief gedrag kunnen vertonen bij aankomst in het laboratorium. Ook kan het gewicht van het gekochte proefdier afwijken van de bestelling door de stress tijdens het transport.

Konijnen en cavia's

Charles River biedt twee verschillende soorten konijnen aan: de bekende New Zeeland White uit 1991 en de Chinchilla bastard uit 1977. De Nieuw-Zeelanders kosten vanaf 5 weken oud 141.81 euro per stuk, en vrouwtjes vanaf 19 weken oud maar liefst 410.55 euro. 13-weken oude Chinchilla bastards worden in Frankrijk gefokt en kosten 458,33 euro. Op aanvraag kun je bij de proefdierfokker ook genetisch gemanipuleerde konijnen bestellen.

Cavia’s zijn er voor de dierproefnemer in twee smaken, de Dunkin Hartley uit 1968 vanaf 72.32 euro en het haarloze model (deze gebruikt Defensie in zenuwgasexperimenten). Gerbils zijn er vanaf 71,17 euro en hamsters kunnen op aanvraag besteld worden.

Geprepareerde proefdieren

Charles River biedt verschillende operaties aan op muizen en ratten. Deze worden uitgevoerd op verschillende locaties in Europa. Zo kunnen er katheters worden aangebracht, op bestelling dieren ziek gemaakt worden (bijvoorbeeld Parkinson via chemische inductie) of meetapparatuur geïmplanteerd worden in het lichaam.

Weefsel en organen van proefdieren

Charles River kan op aanvraag weefsel, bloed, serum, plasma en organen van verschillende diersoorten leveren. 100 ml bloed van een cavia kost 4.12 euro. Andere lichaamsvloeistoffen zoals melk, uitwerpselen en urine kunnen op bestelling geleverd worden.

Dierproeven in Den Bosch

Charles River in Den Bosch biedt naast proefdieren ook een brede portfolio van dierstudies aan. Het gaat om vaak wettelijk verplichte experimenten op het vlak van toxicologie en endocriene (hormoonhuishouding). Er werken 330 mensen in Den Bosch die een service aan bedrijven verlenen op het gebied van registratie en regelgeving van (agro)chemicaliën, biociden, farmaceutische producten en REACH. 1 2

In opdracht van Janssen Pharmaceutica in Beerse

Op 16 januari 2019 publiceerde Janssen Pharmaceutica in Beerse een studie op beagles en ratten die uitgevoerd is in het proefdiercentrum van Charles River in Den Bosch. 1 De proefdieren kregen via dwangvoeding het middel flubendazole binnen. De onderzoekers voerden een ‘repeated doses’ studie en een ‘Cardiovascular safety’ studie uit op 51 beagles en honderden ratten.

De honden kregen een stof in hun bloed ingespoten om vervolgens hun bloed te meten. Dan begint de orale toxiciteitstest pas waar ze twee weken lang via een dagelijks herhaalde toediening de stof gedwangvoederd krijgen. De dieren hebben last van diarree, braken, gewichtsverlies en aantasting van de lever. Een beagle haalde het einde van het experiment niet en moest tijdens de test al afgemaakt worden door leverfalen. Uiteindelijk werden alle proefdieren gedood om hun organen te onderzoeken.

Kritiek op dierproeven

In het NRC artikel ‘een dierproef omdat het moet’ wordt uitgebreid ingegaan op de verouderde wetgeving en dito diertesten: 1

Toxicologen en proefdierspecialisten in Nederland zien dat in hun vakgebied – van voeding tot chemicaliën en medicijnen – nutteloze dierproeven gedaan worden. De proeven detecteren te veel risico’s of juist te weinig, geven grillige resultaten, zeggen weinig over de mens, of zijn verouderd. Maar toch worden ze gedaan. Want ze zijn verplicht, voordat potentieel gevaarlijke stoffen de markt op mogen. Bijna altijd vanwege internationale regels.

Het gaat niet om enkele uitzonderingen. In juli 2009 schreef de Duitse toxicoloog Thomas Hartung er in Nature al een snijdende review over. Tachtig jaar geleden, beschrijft Hartung, kwam het besef op dat je mensen niet zomaar kon blootstellen aan chemische stoffen. Halverwege de twintigste eeuw werden daarom allerlei proeven ontwikkeld, vooral dierproeven. En toen viel het systeem „in slaap”, aldus de toxicoloog. „Er is bijna geen ander wetenschappelijk vakgebied waarin de belangrijkste experimenten in meer dan veertig jaar nauwelijks veranderd zijn.”

Huidige wetgeving maakt Charles River rijk

Ondanks de wetenschappelijke kritiek op de wettelijke verplichting van een deel van de dierproeven, blijft de huidige regelgeving en daarmee de vele diertesten, de standaard. In Nederland zijn 25% van alle dierproeven die worden uitgevoerd, wettelijk verplicht zijn. 1 Een groot deel van deze testen worden uitgevoerd bij Charles River. Bio-ethicus en voormalig lid van het Nationaal Comité advies dierproeven, Henriëtte Bout, zegt hierover in Scienceguide: 2

“Het staat nu eenmaal in de wet dat in het kader van veiligheid bepaalde dierproeven moeten worden gedaan. Ook al zeggen de wetenschappers van nu dat sommige van die voorgeschreven proeven achterhaald zijn, dan nog moeten die dierproeven worden gedaan. De overheid moet die wetgeving aanpassen, maar dat blijkt niet makkelijk te gaan. Soms vind ik dat frustrerend.”

Charles River, grootverbruiker en leverancier van proefdieren, is vanzelfsprekend een groot voorstander van de huidige wetgeving. In het jaarverslag van Charles River staat het volgende: “Als wetgevende instanties een mandaat geven voor een flinke reductie in veiligheidstesten met proefdieren (waar sommige belangengroepen voorstander van zijn), dan zal het bepaalde segmenten van onze business nadelig beïnvloeden.”

Animal Rights is uiteraard groot voorstander van de aanpassing van de huidige, gedateerde wetgeving. Toxicoloog en campagnecoördinator Jen Hochmuth: “Het draait allemaal om het afvinken van dierproeven. Wanneer de dierproeven zijn uitgevoerd mogen de producten van de fabrikant op de markt komen. Het zijn regels die dateren uit de jaren 60 van de vorige eeuw. Daar moeten we vanaf. ”