Het gebeurt niet vaak dat tienpotigen en koppotigen wereldwijd het nieuws halen. Toch was er in november 2021 veel aandacht voor kreeften, inktvissen en soortgenoten. Aanleiding was een aangekondigde wijziging in de Britse dierenwelzijnswet: er komen strengere regels voor de behandeling en bereiding van deze dieren.
Kreeften hebben gevoel
Dit besluit is het gevolg van wetenschappelijke onderzoeken die, eens te meer, aantonen dat tienpotigen en koppotigen gevoel hebben. De onderzoeken van de London School of Economics waarop de Britse wetswijziging gebaseerd is, tonen aan dat de dieren een complex centraal zenuwstelsel hebben: een van de belangrijkste indicatoren van bewustzijn. Ze kunnen dus, net als mensen, honden en katten, pijn voelen.
Nederland loopt achter
Het koken van een levende kreeft is in het Verenigd Koninkrijk binnenkort niet meer toegestaan. In Zwitserland was hier al sinds 2018 een verbod op. Hoewel de Partij voor de Dieren zich al jaren inzet voor strengere wetgeving in Nederland, kregen moties daartoe onvoldoende steun. Het is in Nederland ook toegestaan om levende kreeften en krabben te verkopen. In Amsterdam zal dit echter vanaf 2022 op markten niet meer mogen. “De gemeente heeft het welzijn van dieren hoog op de agenda staan,” verklaart het stadsbestuur. 1 Ook in Utrecht zijn er concrete plannen voor een verbod. 2
“Het levend koken van kreeften is een barbaarse praktijk en moet per direct verboden worden.”
Anna Krijger, Animal Rights
Animal Rights beschouwt dit als een goed begin, maar ook niet meer dan dat. De dieren mogen in groothandels nog wel ‘gewoon’ levend verkocht worden en de consument kan vervolgens zonder enig toezicht het dier toetakelen en doden. Vorig jaar werd er ruim 1,4 miljoen kilo aan zeekreeften geïmporteerd, blijkt uit cijfers van het CBS. Nederland exporteerde bijna 960.000 kilo kreeft. 3
Veel stress
Kreeften worden over de hele wereld gevangen. Ze worden in grote hoeveelheden en met dichtgeplakte scharen opgeslagen totdat ze naar winkels en restaurants worden vervoerd. 4 De wijze van vangen, vervoeren en houden levert de dieren enorm veel stress op. Zo leven kreeften in de natuur in diep, donker water op de bodem. Ze zijn bang voor licht en vermijden dat ook. 5 Het contrast met een helverlicht aquarium in een restaurant kan niet groter zijn. Hier krijgen ze overigens geen voedsel, zodat er ook geen uitwerpselen in het water terechtkomen. De ‘reden’ voor het levend koken van kreeft is dat bacteriën zich razendsnel vermeerderen op het moment dat het dier dood is. De consument kan daar vervolgens ziek van worden.
Animal Rights maakte eerder opnamen van de verkoop van levende schaaldieren.
Animal Rights roept op tot verbod
Nu opnieuw is bewezen dat deze dieren gevoel hebben, roept Animal Rights de Nederlandse regering op om het levend koken van kreeften per direct te verbieden.
Lees ook:
2021
MOTIE VAN DE LEDEN WASSENBERG EN TJEERD DE GROOT 6
Voorgesteld 2 december 2021
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Europese voedselautoriteit EFSA al in 2005 concludeerde dat kreeften, krabben, octopussen en inktvissen complex gedrag vertonen en pijn kunnen ervaren;
overwegende dat de hoeveelheid wetenschappelijk bewijs die deze conclusie ondersteunt sindsdien enorm is gegroeid;
constaterende dat de Britse overheid op basis hiervan heeft besloten dat kreeften, krabben, octopussen en inktvissen wezens met gevoel zijn, wat als een eerste stap gezien wordt om het levend koken van deze dieren te verbieden;
constaterende dat Zwitserland om dezelfde reden het levend koken van krabben en kreeften verbiedt;
verzoekt de regering om stappen te zetten om humane dodingsmethoden voor deze dieren te verplichten en het levend koken van kreeften en krabben te verbieden,
en gaat over tot de orde van de dag.
Wassenberg
Tjeerd de Groot
2022
2023
2024
MOTIE VAN DE LEDEN KOSTIĆ EN GRAUS 7
Voorgesteld 5 december 2024
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Tweede Kamer in 2021 bijna unaniem heeft verzocht om stappen te zetten om het levend koken van kreeften en krabben te verbieden (35 925-XIV, nr. 67);
constaterende dat de Staatssecretaris onlangs liet weten dat hij nog minstens vier jaar lang onderzoek laat uitvoeren naar alternatieven voor de horeca, en dat hij daarna nog gaat overwegen hoe er een einde kan komen aan het levend koken van kreeften en krabben;
overwegende dat een groeiend aantal restaurants al is gestopt met het levend koken van kreeften en krabben en zij hiermee laten zien dat er beschikbare alternatieven zijn;
overwegende dat onder meer de Stichting Promotie Oosterscheldekreeft en de Kring van de Oosterscheldekreeft zich hebben uitgesproken voor een verbod op het levend koken van kreeften;
overwegende dat steeds meer landen het levend koken van kreeften en krabben al hebben verboden of hier wetgeving voor voorbereiden;
verzoekt de regering om niet nog vier jaar lang te wachten, maar al eerder over te gaan tot een verbod op het levend koken van kreeften en krabben,
en gaat over tot de orde van de dag.
Kostić
Graus
2025
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, Den Haag, 15 januari 2025
Motie van de leden Kostic (PvdD) en Graus (PVV) over niet langer dan vier jaar te wachten met een verbod op het levend koken van krabben en kreeften (Kamerstuk 28 286, nr. 1362)
In de motie wordt verzocht om over te gaan tot het instellen van een verbod op het levend koken van krabben en kreeften en dit eerder dan in vier jaar te realiseren. In onderstaande informeer ik u over de wijze waarop ik hier in de komende periode uitvoering aan zal geven.
Op dit moment ben ik bezig met een onderzoek naar het bewustzijn van krabben en kreeften en met het ontwikkelen van een elektrisch bedwelmingsapparaat. Dit apparaat zorgt ervoor dat krabben en kreeften verdoofd zijn en geen pijn voelen bij het koken. Dit onderzoek zal worden voortgezet. Zoals ik heb benoemd in het Tweeminutendebat dieren buiten de veehouderij van 5 december jl. zal de eerste fase van dit onderzoek in het tweede kwartaal van 2025 worden afgerond. De resultaten hiervan zal ik vervolgens delen met de Kamer. Op basis hiervan zal daarna in de volgende fase een bedwelmingsapparaat ontwikkeld worden dat in horecakeukens toepasbaar is.
Daarnaast kwam in het debat aan de orde dat er in sommige andere landen al wel een verbod geldt. Het gaat hier onder andere om Zwitserland en Nieuw-Zeeland. Ook werd toegelicht dat in de praktijk vaak een mes achter de kop wordt gestoken om de dieren te dodenvoor ze gekookt worden. Het ingewikkelde hieraan is dat dit niet altijd leidt tot doding van de dieren, waarna de dieren alsnog levend de pan in gaan. Dit betekent dat de dieren dan twee keer pijn lijden, als eerst door de ingreep met het mes en vervolgens door het koken. Hiervoor zal dus nog uitgewerkt moeten worden of deze methode zodanig kan worden toegepast dat de dieren hiermee wel daadwerkelijk worden gedood. Aandachtspunt hierbij is ook dat de zenuwknopen die hiervoor moeten worden doorgesneden bij krabben en kreeften verschillend in het lichaam zijn gesitueerd.
Dit houdt in dat ik als invulling van de motie in de komende periode in overleg met experts als eerste wil vaststellen of, en met welke planning, elektrische bedwelming en toepassing van een messnede snel tot een praktisch toepasbare werkwijze zouden kunnen leiden. Ik zal hierover ook in overleg gaan met Koninklijke Horeca Nederland.
De bovenstaande stappen zullen in 2025 plaatsvinden. De resultaten hiervan zal ik delen met de Kamer. Wanneer deze stappen zijn afgerond zal ik kijken hoe dit in regelgeving uitgewerkt kan worden, met als insteek dat levend koken vanaf dat moment niet meer toegestaan zal zijn. Dit zal dan naar verwachting in 2026 kunnen plaatsvinden. Punt van aandacht daarbij is ook op welke wijze de handhaving op doding van de dieren in horecakeukens uitvoerbaar kan worden vormgegeven. Over de handhaving van het in te stellen verbod zal ik in gesprek gaan met de NVWA.
De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,
J.F. Rummenie 8
2026
In het ‘Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden’ bij de ‘Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (XIV) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)’ 9 van 23 april 2026, geeft de minister een update over het verbod op her levend koken van kreeften en krabben:
“Op dit moment is de wijziging van de regelgeving conform de aangenomen motie van de leden Kostic en Graus (Kamerstuk 28 286, nr. 1362) over een verbod op levend koken van krabben en kreeften in voorbereiding. De vormgeving van de regelgeving vergt meer tijd dan eerder was voorzien, de verwachting is dat een verbod op het levend koken van krabben en kreeften medio 2027 in werking zal kunnen treden. Daarnaast ben ik zowel met de horecasector als de wetenschappelijke experts in gesprek om de horecasector voldoende handelingsperspectief te kunnen bieden in de horeca keuken. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd met de brief van 25 januari 2025 (Kamerstuk 28 286, nr. 1377).”
Een verbod op levend koken is een mooie start, maar zoals bij praktisch iedere vorm van exploitatie van dieren is hun bestaan een optelsom van gruwelen. Het levend koken van kreeften en krabben is slechts één facet van de horror die deze dieren aan de hand van de mensheid beleven.
Het lange afstand transport van levende krabben en kreeften is een andere. Bovendien zorgt de aanvoer en verkoop van levende dieren ervoor dat controle op wat er vervolgens met deze dieren gebeurt onmogelijk wordt, inclusief controle op het verbod op levend koken.
In 2024 voerde Nederland 624.400 kg krabben en 574.280 kg kreeften in voor menselijke consumptie. Net als bij vis en soms ‘pluimvee’ kunnen we niet eens het respect opbrengen om deze dieren als individuen te zien, maar wordt de massaslachting uitgedrukt in gewicht. In 2025 ging het om 665.041 kg kreeft en 1.239.552 kg krab. De krabben worden ingevoerd uit Bangladesh, Chili, China, Gambia, Indonesië, Madagascar, Myanmar, Nigeria, Sri Lanka, Suriname, USA, VK en Vietnam. De kreeften uit Canada, Cuba, Jamaica, Mauretanië, St Helena, USA, Venezuela, VK en Vietnam.
Daarnaast voeren we ook nog eens krabben en kreeften in voor aquaria uit landen als Filipijnen, Indonesië, Kenia, Nigeria, Singapore, Sri Lanka, Taiwan, Thailand, Israël en USA. Deze dieren worden wel per individu geteld: 50.422 krabben in 2024 en 21.828 in 2025, 37.902 kreeften in 2024 en 29.159 in 2025.
Daarnaast voert Nederland zelf ook levende kreeft uit. Hoeveel dat binnen de EU is wordt vanwege de open grenzen en interne markt niet geregistreerd. In 2025 zijn voor ruim 2.000 ton aan levende krabben en kreeften veterinaire certificaten afgegeven voor export naar landen buiten de EU.
Voor de bron van deze cijfers zie voetnoot 4.
- Levende kreeften vanaf 2022 verboden op Amsterdamse markten ↩︎
- Geen levende kreeften en krabben meer op Utrechtse markten ↩︎
- Krabben en kreeften lijden pijn ↩︎
- Schaal- en schelpdieren ↩︎
- Verkoop van levende kreeften en krabben ↩︎
- Motie van de leden Wassenberg en Tjeerd de Groot ↩︎
- Motie van de leden Kostić en Graus ↩︎
- Brief van de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur – Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 15 januari 2025 ↩︎
- Wijziging begroting van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en het Diergezondheidsfonds voor 2026 (Voorjaarsnota) ↩︎
