Main content

Inhoud

Hoogpathogene vogelgriep is te danken aan de intensieve pluimveehouderij, niet aan trekvogels!

Nieuws: 11 november 2020
Slacht

'Ruiming' leghennen bedrijf in Sint-Oedenrode

Als je de berichtgeving rondom de recente vogelgriepuitbraken in Nederland leest, zou je bijna denken dat het allemaal de schuld is van trekvogels. Dat is, echter, niet alleen kort door de bocht, maar zelfs de omgekeerde wereld.

Vogelgriep is, zoals de naam al aangeeft, een ziekte die voorkomt bij vogels en griepachtige verschijnselen veroorzaakt. De veroorzaker van de ziekte is een variant van het influenzavirus.

Dit grieptype A wordt verdeeld in subtypen volgens de proteïne-uitsteeksels hemagglutinine (H) en neuraminidase (N) vanuit de centrale viruskern. Er zijn 16 H-typen (H1 tot H16), elk met 9 N-subtypen (N1 tot N9), waardoor er in totaal 144 verschillende combinaties mogelijk zijn. De huidige variant is H5N8. Vogelgriepvirussen kunnen deze Hs en Ns onder elkaar uitwisselen; H5N1 kan zo bijvoorbeeld veranderen in H5N8. 1

De virussen worden verdeeld in twee categorieën: hoogpathogeen en laagpathogeen. Laagpathogene vogelgriep veroorzaakt geen tot weinig ziekte in de vogels, hoogpathogene varianten leiden tot ziekte en sterfte.

Oorspronkelijk kwam het vogelgriepvirus alleen voor bij watervogels zoals ganzen, eenden en zwanen, in een variant die hen niet of nauwelijks ziek maakt. Hoogpathogene vogelgriepvirussen komen voort uit laagpathogene door mutaties in het genetisch materiaal van het virus. Deze mutaties vinden bijna altijd plaats onder besmet pluimvee in de vee-industrie. De intensieve pluimveehouderij is de belangrijkste bron van hoogpathogene vogelgriepvirussen. Er is nog nooit een wilde kip gevonden met het vogelgriepvirus, in wat voor variant dan ook. Wilde kippen leven in de bossen van Zuidoost-Azië, ver van open water. 2

Het doorgeven van besmettingen vindt in de natuur hoogstwaarschijnlijk in open water plaats via daarin gevallen uitwerpselen. Watervogel kunnen het daar oppikken. Modellering van eerdere uitbraken van het vogelgriepvirus toonde aan dat het patroon van verspreiding alléén te verklaren is door zulke indirecte besmetting. Omdat wilde watervogels al millennia met vogelgriep te kampen hebben, kunnen zij er normaliter heel goed tegen. De dodelijke versies die ook wilde vogels laat creperen, komen uit de pluimvee-industrie. Hoewel vogelgriep zich normaliter dus alleen via het water verspreidt, zitten kippen in moderne pluimveebedrijven zo dicht op elkaar dat het virus zich daar zonder water kan verspreiden.

Het vogelgriep virus bestaat altijd uit acht losse stukjes RNA per virusdeeltje. Cellen van andere organismen kunnen virussen opnemen, vermeerderen en verder verspreiden. Bij dit vermeerderen kunnen nieuwe varianten ontstaan. Door ‘reassortatie’ waarbij één of een aantal van die acht stukjes genetisch materiaal van twee verschillende virusdeeltjes tijdens het vermeerderen door elkaar raken. Die kans groeit als grote concentraties van ganzen of eenden dicht op elkaar zitten, zoals in fokkerijen. Als die ook nog in aanraking komen met wilde vogels, en dus met meer bestaande varianten van het virus, is er een serieuze mogelijkheid dat op zo’n manier een nieuw virus ontstaat.

De andere manier, en ook de manier waarop laagpathogene virussen hoogpathogeen worden, is door een mutatie. Dat kan wel in een kip of kalkoen gebeuren, want er is maar één virusdeeltje voor nodig. Er hoeft slechts één overschrijffout in het genetische materiaal plaats te vinden tijdens het vermeerderen, maar wel op een cruciale plek. Normaliter kan een vogelgriepvirus alleen in darmcellen en luchtwegen worden opgenomen en vermeerderd, omdat alleen daar een noodzakelijk enzym aanwezig is voor het maken van een van de oppervlakte-eiwitten (hemagglutinine). Vogels worden dan wel ziek, maar niet ernstig. Het virus is laagpathogeen. Maar bij een virus met die specifieke mutatie kan dat oppervlakte-eiwit ook gemaakt worden met een ander enzym, dat overal in het lichaam voorkomt. En dus kan het virus ineens overal in het lichaam worden opgenomen en vermeerderd. Dat maakt het virus veel schadelijker, ziekmakender en dodelijker. Het virus is ‘hoogpathogeen’ geworden.

Met een veel kleinere kans kan een dergelijke mutatie ook in het wild plaatsvinden. Maar in het wild hebben de hoge en snelle sterfte tot gevolg dat het virus bijna geen tijd heeft om zich te verspreiden.

Een mutatie die leidt tot een levensvatbare verandering van het vogelgriepvirus is zeldzaam. Maar bij de enorme aantallen dieren in de pluimveeindustrie wordt het virus binnen no time miljarden keren vermeerderd. Dus ook al zijn levensvatbare mutaties zeldzaam, het virus wordt zó vaak vermeerderd dat het toch aan de lopende band muteert. De variant die zich het hardst voortplant - snel en veel andere dieren aansteekt - zal het talrijkst worden. Natuurlijke selectie zorgt zo voor hoge besmettelijkheid, het houderijsysteem zorgt ervoor dat ondanks hoge en snelle sterfte er genoeg nieuwe gastheren (en -dames) zijn voor het virus om te overleven en zich te verspreiden.

Tussen 1959 en 2015 zijn er 39 gevallen geregistreerd waarin een relatief ongevaarlijk H5- of H7-vogelgriepvirus muteerde in een dodelijke variant. 37 keer ontstond die in de pluimvee-industrie.

De groep hoogpathogene vogelgriepvirussen waartoe de huidige variant H5N8 behoort, werd het eerst ontdekt in China in 1996 in een gedomesticeerde gans. Het geïsoleerde virus werd A/Goose/Guangdong/1996 (H5N1) genoemd. 3 Het virus verspreidde zich in de daarop volgende jaren langzaam via de Aziatische pluimveehandel. In 2005, echter, verspreidde hoogpathogene vogelgriep (eerst H5N1, later H5N8 & H5N6) zich razendsnel en over grote afstand via trekkende wilde vogels die in Azië door pluimvee besmet waren geraakt. Normaal dragen wilde vogels alleen laagpathogene vogelgriepvirussen met zich mee. 4

Ook zoogdieren, waaronder mensen, kunnen door het vogelgriepvirus worden besmet. In 1918 kostte de Spaanse griep (H1N1) 40 tot 50 miljoen levens. Ook dit virus had waarschijnlijk een achtergrond bij vogels. Ook de 1957 Aziatische griep (H2N2) en de 1968 Hong Kong griep (H3N2) konden worden teruggeleid tot vogelgriep. 5 In Hong Kong in 1997 overleden zes slachtoffers aan besmetting met de H5-variant. Tijdens de vogelpestuitbraak in 2003 in Nederland bleek dat ook in varkens de aanwezigheid van antistoffen tegen het vogelpestvirus kan worden aangetoond. Op 17 april 2003 overleed in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in 's-Hertogenbosch een 57-jarige dierenarts aan een ernstige longontsteking. In de longen van deze dierenarts werd het vogelgriepvirus aangetoond.

De situatie in de Lage Landen is vragen om problemen. Heel veel pluimveebedrijven, vaak dicht op elkaar in waterrijke gebieden waarbij men weigert te vaccineren.

Het obscene is dat de uitbraken van vogelgriep makkelijk te voorkomen zijn. Iedere recente vogelgriepuitbraak is geen pech, maar een kille, berekende economische afweging met de dieren als slachtoffer. Tegen de bestaande varianten van vogelgriep zijn vaccins op de markt. China, bijvoorbeeld, gebruikt ze succesvol om uitbraken te voorkomen, maar de EU wil niet dat pluimvee preventief wordt gevaccineerd, omdat dat de export van kippenvlees bemoeilijkt. Gevaccineerde kippen worden niet ziek, en verspreiden het virus nauwelijks, maar omdat tests voor vogelgriep dan ook niet meer werken, mogen ingeënte kippen niet worden verhandeld binnen Europa. Het betekent ook dat een virus makkelijker sluimerend aanwezig kan zijn zonder dat dat duidelijk wordt door zieke kippen. Europa kiest bewust voor een hoger risico op een dodelijke uitbraak, en het regelmatig ruimen van grote hoeveelheden kippen. Dat is puur vanwege het economische belang van de export. De belastingbetaler draait op voor de kosten.

Op 18 december 2020 maakt minister Schouten nog maar eens duidelijk dat het enige wat haar interesseert is geld, geld, geld: "Zoals ik in mijn eerdere brief aan uw Kamer stelde zijn de gevolgen voor de export ingrijpend en het zal enige tijd duren voordat de exportmarkten weer open zijn. Mijn ministerie zet zich in om de exportbelemmeringen zo minimaal mogelijk te houden, en om deze belemmeringen weer op te lossen. Dit doen we in nauwe samenwerking met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de sector." 6

20 februari 2021 maken Russische wetenschappers bekend dat de H5N8 variant nu ook in mensen is gevonden. 7 Medewerkers van een pluimveebedrijf in Zuid Rusland zouden besmet zijn geraakt. Het virus verspreidt zich niet van mens naar mens. "Maar alleen de tijd zal uitwijzen hoe snel toekomstige mutaties het zullen toelaten om deze barrière te overwinnen," zegt Anna Popova, het hoofd van de volksgezondheid van het land. 7

2003

Op 1349 pluimveehouderijen worden 30,7 miljoen kippen, kalkoenen en eenden gedood. 19 mensen die bij het doden van de zieke dieren zijn betrokken, raken besmet met het virus. Een dierenarts uit Rosmalen overlijdt aan de besmetting. De uitbraak kostte de maatschappij zo’n 750 miljoen euro.

'Ruiming' kalkoenenhouderij in Moergestel

World Health Organization

"While recently-identified avian influenza viruses do not currently transmit easily from person to person, the ongoing circulation of these viruses in poultry is concerning, as these viruses cause severe disease in humans and have the potential to mutate to become more contagious between people."

"The fatality rate among hospitalized patients with confirmed H5N1 infection has been high (about 60%), most commonly as a result of respiratory failure caused by progressive pneumonia and acute respiratory distress syndrome. Fatal outcome had also been reported for H7N7 infection in human. However, other avian influenza subtypes (e.g. H9N2) appear to cause mild diseases."

Tijdlijn vogelgriep 2020-2021 Nederland

Sinds mei 2020 zijn er in Rusland en Kazachstan talrijke gevallen van dit hoogpathogene H5-vogelgriepvirus vastgesteld, zowel in het wild als bij pluimveehouderijen.

21 oktober: In Kockengen (Utrecht) is bij twee wilde knobbelzwanen vogelgriep vastgesteld. Het gaat om een hoogpathogene variant van vogelgriep (HPAI van het serotype H5N8). 1

22 oktober: In reactie hierop wordt een ophokplicht voor alle bedrijven die commercieel pluimvee houden afgekondigd. 2

29 oktober: In Altforst (gemeente West Maas en Waal) wordt bij een bedrijf met vleeskuikenouderdieren hoogpathogene vogelgriep (H5) vastgesteld. Om verspreiding van het virus te voorkomen, wordt het bedrijf geruimd. In totaal gaat het om circa 35.700 dieren. De ruiming wordt uitgevoerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). 3 Het gaat waarschijnlijk om Altforst Pluimvee B.V. aan de Woerdsestraat.

Hobbydierhouders en kinderboerderijen in het hele land moeten hun pluimvee, watervogels en loopvogels zodanig afschermen dat er geen contact mogelijk is met wilde vogels en hun uitwerpselen. Ook is er een tentoonstellingsverbod ingesteld. 4

5 november: In Puiflijk ((Veldweg, gemeente Druten) is bij een bedrijf met legpluimvee vogelgriep (H5) vastgesteld. In een straal van 1 kilometer rond het bedrijf ligt één ander bedrijf (Zwaanheuvelstraat, Boven-Leeuwen). Om verspreiding van het virus te voorkomen, worden het besmette bedrijf en het bedrijf dat binnen het 1km gebied ligt geruimd. Op het besmette bedrijf gaat het om circa 100.000 leghennen. Het andere bedrijf heeft 115.000 opfokleghennen. 5

6 november: In Middelie (gemeente Edam-Volendam) is bij kippen van een hobbyhouder vogelgriep (H5) vastgesteld. De kippen worden conform de Europese regelgeving geruimd. Het gaat om in totaal 25 kippen. 6

10 november: In Lutjegast (gemeente Westerkwartier, provincie Groningen) is bij een legbedrijf met kippen vogelgriep (H5) vastgesteld. In totaal gaat het om circa 48.000 kippen die geruimd worden. 7 Het gaat waarschijnlijk om MTS De Westerhorn aan de Westerhornerweg.

10 november: In Hobrede worden 25 vogels afgemaakt.

11 november: Alle kippen, een pauw, zes kalkoenen, twee zwarte zwanen en verschillende eenden werden zondag 'geruimd' vanwege een uitbraak van #vogelgriep bij Het Hertenkamp in de Bloemenbuurt in Purmerend. In totaal hebben ze rond de 30 dieren verloren: 2 zwanen, 2 pauwen, 6 kalkoenen, 15 kippen en de rest eenden verschillende soorten.

12 november: In Huizen wordt bij een brandgans op een kinderboerderij vogelgriep vastgesteld.

13 november: In Terwolde is bij een eendenbedrijf vogelgriep vastgesteld; circa 22.000 eenden worden afgemaakt. 8 Het gaat om stallen aan de Bekendijk. In februari brak nog brand uit bij dit bedrijf. 150.000 vleeskuikens zitten opgesloten binnen een straal van 1 km, maar omdat zij toch maar 6 weken leven worden deze niet geruimd, maar naar de slacht gebracht.

13 november: Ongeveer twintig vogels zijn geruimd na het constateren van vogelgriep bij de Rotterdamse vogelopvang Vogelklas Karel Schot. Het gaat om zwanen, meeuwen en eenden. 9

17 november: Bij een kip en een eend op een hobbyboerderij in Wons wordt vogelgriep vastgesteld. 6 Vogels worden gedood.

17 november: In het Wilhelminapark in Grou (Fryslân) zijn vogels geruimd, vanwege een uitbraak van de vogelgriep. Een kleine twintig eenden en één pauw zijn besmet geraakt met het virus. 10

Op 21 november wordt in Witmarsum (Friesland) bij een bedrijf met vleeskuikens vogelgriep (H5) vastgesteld. Circa 90.000 dieren worden omgebracht. 11

In Hekendorp (gemeente Oudewater, provincie Utrecht) is op 22 november bij een leghennenbedrijf vogelgriep (H5) vastgesteld. 12 In totaal gaat het om circa 120.000 dieren in de leg- en opfokstallen van het bedrijf die worden afgemaakt. Deze massamoord in de vee-industrie gaat hiermee al over de half miljoen slachtoffers heen.

22 november: Bij een kip op op een kinderboerderij in Oudewater wordt vogelgriep gevonden. 24 Vogels worden afgemaakt.

28 november: In Mijdrecht (gemeente De Ronde Venen Voorst, provincie Utrecht) is bij een hobbylocatie met diverse vogels vogelgriep vastgesteld. 284 vogels zijn afgemaakt. 13 Vanwege het zeer grote aantal dieren is een beschermingsgebied van 3 kilometer ingesteld en een zone van 10 kilometer waarin een vervoersverbod geldt. In deze 10-kilometerzone ligt één pluimveebedrijf. Het instellen van gebieden wordt normaal achterwege gelaten als er sprake is van een besmetting bij een hobbyhouder. Aangezien de houder meer dan 250 dieren heeft, worden er maatregelen getroffen als gaat het om een bedrijf.

2 december: Bij een eend op een hobbyboerderij in Zwartewaal wordt H5N8 gevonden. 210 dieren zouden zijn afgemaakt.

5 december: In Maasland (gemeente Midden-Delfland, provincie Zuid Holland) is bij een kleinschalig pluimveebedrijf met kippen vogelgriep vastgesteld. Om verspreiding van het virus te voorkomen, wordt het bedrijf geruimd. In totaal gaat het om 373 kippen.

7 december: In Sint Annaparochie (Friesland) is bij een bedrijf met vleeskuikens vogelgriep vastgesteld. In totaal worden circa 21.000 kippen afgemaakt.

10 december: In Den Bommel (gemeente Goeree-Overflakkee, provincie Zuid-Holland) is bij een bedrijf met leghennen vogelgriep vastgesteld. De NVWA ruimt de circa 38.000 kippen. 14 Het blijkt later om het laag pathogene H5N2 variant te gaan.

14 december: In Buitenpost (gemeente Achtkarspelen, provincie Friesland) is bij een vermeerderingsbedrijf met kippen vogelgriep vastgesteld. Circa 28.000 kippen worden afgemaakt. 15

5 januari: In Moergestel is bij een bedrijf met kalkoenen vogelgriep vastgesteld. Circa 18.000 dieren worden afgemaakt. Dat ook in NL kalkoenen de klos zouden zijn was slechts een kwestie van tijd.

Op 1 februari maakt Landbouwminister Schouten in een Kamerbrief bekend dat "dat het risico wat lager is dan tijdens hun eerdere analyse op 13 november, maar nog steeds hoog tot zeer hoog, omdat er nog steeds HPAI onder wilde vogels lijkt te circuleren. Daar komt bij dat het virus goed kan overleven in de omgeving vanwege lage buitentemperaturen. Ook zijn er nog besmettingen bij pluimveebedrijven in de ons omringende landen. Dat betekent dat ik op dit moment geen aanleiding zie de landelijke maatregelen aan te passen." 16 Het vastgehouden van de ophokplicht betekent voor pluimveebedrijven met vrije uitloopeieren dat ze de maximale termijn van 16 weken overschrijden, waarbij ze de eieren ondanks de ophokplicht nog als vrije-uitloopei mogen verkopen. Deze termijn eindigt op 11 februari. Het betekent dat de eieren van deze bedrijven voorlopig als (goedkoper) scharrelei verkocht moeten worden.

Op 20 februari wordt het vermoeden van een dag eerder (hoge 'uitval') bevestigd en, waarschijnlijk hoogpathogene, vogelgriep gemeld op een leghennenbedrijf met circa 35.000 dieren in Sint-Oedenrode. Twee pluimveebedrijven met circa 49.920 en 47.000 dieren, respectievelijk, worden ook geruimd.

Op 30 april wordt bekend gemaakt dat de H5N8-vogelgriep variant weer gevonden is bij wilde vogels. Meestal verdwijnt het virus rond het voorjaar. De kans dat het ook onder commercieel gehouden pluimvee terug gevonden wordt blijft reëel.17

Volgens de OIE-richtlijnen verkrijgt een land de vogelgriepvrij-status drie maanden nadat op het meest recente besmette bedrijf de laatste reinigings- en ontsmettingshandelingen (R&O) hebben plaatsgevonden.

Het totaal aantal slachtoffers op commerciële bedrijven bedraagt circa 768.120

Preventieve 'ruiming' in Sint-Oedenrode


  1. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/21/vogelgriep-vastgesteld-bij-wilde-zwanen-in-kockengen 

  2. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/22/landelijke-ophokplicht-voor-commercieel-gehouden-pluimvee 

  3. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/29/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-altforst 

  4. https://www.levendehave.nl/nieuws/vogelgriep-altforst-afschermplicht-hobbyhouders-en-kinderboerderijen?mc_cid=be01220dc6&mc_eid=f28ef613e5 

  5. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/05/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-puiflijk 

  6. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/06/vogelgriep-vastgesteld-bij-kippen-van-hobbyhouder-in-middelie 

  7. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/10/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-lutjegast 

  8. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/13/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-terwolde 

  9. https://www.rijnmond.nl/nieuws/201115/Twintig-vogels-geruimd-na-vogelgriep-bij-Rotterdamse-opvang 

  10. https://www.omropfryslan.nl/nieuws/1009082-vogelgriep-park-grou-zon-twintig-eenden-en-een-pauw-geruimd 

  11. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/21/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-witmarsum 

  12. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/22/vogelgriep-bij-pluimveebedrijf-in-hekendorp 

  13. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/28/vogelgriep-vastgesteld-bij-een-hobby-pluimveelocatie-in-mijdrecht 

  14. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/12/10/vogelgriep-vastgesteld-bij-leghennenbedrijf-den-bommel 

  15. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/12/14/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-buitenpost 

  16. https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-landbouw-natuur-en-voedselkwaliteit/documenten/kamerstukken/2021/02/01/stand-van-zaken-vogelgriep 

  17. https://www.volkskrant.nl/wetenschap/zeer-gevaarlijke-vogelgriep-leeft-toch-weer-op-in-noorden-van-het-land-honderden-dode-wilde-vogels-gevonden~be25bf6d/ 

Centers for Disease Control and Prevention

"... because of the possibility that avian influenza A viruses could change and gain the ability to spread easily between people, monitoring for human infection and person-to-person spread is extremely important for public health."

"This type of major change in the influenza A viruses is known as “antigenic shift.” Antigenic shift results when a new influenza A virus subtype to which most people have little or no immune protection infects humans. If this new influenza A virus causes illness in people and is transmitted easily from person to person in a sustained manner, an influenza pandemic can occur."

Tijdlijn vogelgriep 2020-2021 België

In België dateert de laatste vaststelling van de vogelgriep uit juni en juli 2017. Toen werden dertien uitbraken van H5N8 vastgesteld bij pluimveehandelaars en hobbyhouders. In februari en maart van dat jaar werd het virus ook vier keer vastgesteld bij wilde vogels. 21 oktober waarschuwt het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) de pluimveehouders voor een mogelijke terugkeer van de vogelgriep.

Naar aanleiding van de eerste uitbraak in Nederland gelden vanaf 1 november 2020 in het hele land de volgende maatregelen: 1
Pluimvee van geregistreerde pluimveebedrijven moet worden opgehokt of op zodanige wijze worden afgeschermd dat contact met wilde vogels vermeden wordt.
Het voederen en het drenken van pluimvee en andere in gevangenschap levende vogels moet binnen gebeuren of op zodanige wijze dat contact met wilde vogels onmogelijk is.
Het is verboden om pluimvee en andere in gevangenschap levende vogels te drenken met water dat afkomstig is van oppervlaktewatervoorraden of regenwater waartoe wilde vogels toegang hebben, tenzij dat water werd behandeld om eventueel aanwezige virussen te inactiveren.

Op 13 november 2020 werden in het vogelopvangcentrum van Oostende drie gevallen van hoogpathogene aviaire influenza vastgesteld bij wilde vogels. De drie wilde vogels - een knobbelzwaan, een kolgans en een wulp - werden gevonden in verschillende kustgemeenten, namelijk in Oudenburg, Bredene en Middelkerke. Twee van de vogels werden ziek opgevangen uit Bredene en Wilskerke, terwijl de derde al enkele dagen in het vogelopvangcentrum was en daar besmet werd.

Alle houders van pluimvee moeten dieren vanaf 15 november ophokken of afschermen. Dat geldt ook voor gezinnen die kippen of duiven houden, meldt het FAVV. Aanleiding is de vaststelling van het H5N8 vogelgriepvirus bij de drie wilde vogels. 2

Op 24 november 2020 zijn al 10 vogels in totaal besmet met het vogelgriepvirus. Het gaat tot nu toe alleen wilde vogels, allemaal werden ze gevonden aan de Belgische kustlijn: 5 besmettingen bij VOC Oostende, de 5 andere vijf in andere kustgemeenten. 3

Op vleeskuikenbedrijf De Brugpoort in het Belgische Menen, tegen de grens met Frankrijk aan, is een uitbraak van hoogpathogene vogelgriep vastgesteld op 26 november. Het is de eerste vogelgriepuitbraak in België in 2020, en tevens de eerste uitbraak met hoogpathogene vogelgriep in het land sinds 2017. In juni en juli 2017 werden dertien uitbraken van het H5N8-virus vastgesteld bij pluimveehandelaars en hobbyhouders. Voedselagentschap FAVV meldt dat het bedrijf geruimd is. De besmetting kwam aan het licht doordat op het bedrijf licht verhoogde sterfte werd opgemerkt. 4 Het bedrijf heeft een vergunning voor 244.500 vleeskuikens. Er werden 151,600 dieren gedood.

Op 9 december wordt het tweede geval van hoog pathogene H5 vogelgriep bij pluimvee in België gemeld bij een hobbyhouder in Dinant in de provincie Namen in het zuiden van België. De kippen op het hobbypluimveebedrijf zijn inmiddels geruimd. Er zouden 8 dieren gedood zijn.

Op 17 december wordt gemeld dat vogelgriep is uitgebroken op een braadkippenbedrijf in Diksmuide. 5 Zo'n 78.000 vleeskuikens worden afgemaakt. Het blijkt later om een laat pathogene variant te gaan.

Op 22 december raakt bekend dat het bij de uitbraak in het braadkippenbedrijf in Diksmuide om een minder agressieve variant gaat. Het gaat wel nog steeds om het type H5. De subtypes daarvan kunnen variëren van heel agressief tot minder agressief. De dieren die besmet raken met een minder agressieve variant hebben minder zichtbare symptomen. Het FAVV besliste daarop dat de maatregelen rond het bedrijf teruggeschroefd konden worden: Binnen 1 kilometer rond het bedrijf blijft het verboden om vogels en broedeieren te verplaatsen. Ervoor was dat 3 kilometer. 6

Op 23 december wordt vogelgriep vastgesteld bij een kleine rietgans in Brugge. 7

Op 28 december raakt bekend dat er in België in totaal al 19 gevallen van vogelgriep waren. De ziekte werd bij 16 verschillende vogelsoorten vastgesteld in West- en Oost-Vlaanderen. De meeste gevallen werden in West-Vlaanderen vastgesteld in onder meer Oostende, Middelkerke, De Panne, De Haan en Bredene. Daarnaast waren er ook besmettingen in het Oost-Vlaamse Gent en Destelbergen. 7

Op 14 januari 2021 wordt gemeld dat vogelgriep uitgebroken is in het Gentse recreatiegebied van de Blaarmeersen. Heel wat vogels blijken daar besmet te zijn met het virus. Dat werd bevestigd door de stad Gent en door het Vogelopvangcentrum (VOC) in Merelbeke, waar al verschillende zieke vogels werden binnengebracht: een houtduif, fuut en Canadese gans. In de Blaarmensen werd ook een overleden kuifeend gevonden, waarvan de doodsoorzaak momenteel onderzocht wordt. Ook een aalscholver en meerkoet werden dood teruggevonden. Er wordt met aandrang gevraagd om weg te blijven van de vogels en hen niet te voederen. Voederen zorgt ervoor dat heel wat vogels zich ineens dicht bij elkaar gaan bevinden, waardoor de vogelgriep opnieuw wordt doorgegeven. 8

Op 29 januari 2021 word op een pluimveebedrijf in het West-Vlaamse Deerlijk een hoog pathogene variant van het vogelgriepvirus H5N8 vastgesteld. De eigenaars hadden de week ervoor een licht verhoogde sterfte vastgesteld. 28.000 kalkoenen werden geruimd. 9 10 Door de uitbraak in het kalkoenenbedrijf moest bij de nabij gelegen kinderboerderij Bokkeslot al het pluimvee afgemaakt worden. 11

10 februari blijkt dat 17 landen (waaronder Rusland, Oekraïne, China, Zuid-Korea en Japan) besloten hun markten geheel of gedeeltelijk te sluiten voor Belgisch pluimvee(vlees). Dit geeft nog maar eens aan dat de dieren in de Lage Landen vooral ook lijden voor geld dat met export te verdienen is. Alle pluimveehouders die in de strijd tegen het virus moeten geruimd worden, kunnen aanspraak maken op een vergoeding van het Sanitair Fonds. 12

Vanaf 6 april 2021 worden de vogelgriep maatregelen voor particulieren in België versoepeld, omdat er sinds eind januari geen besmettingen meer zijn ontdekt bij pluimvee en vogels die gehouden worden door mensen. Daarbij zijn er sinds 1 maart ook geen besmette wilde dier meer gevonden. Particulieren hoeven vanaf deze datum de dieren niet meer op te hokken. Ze moeten wel nog binnen gevoederd worden, zodat er geen wilde vogels worden aangetrokken door het voer.13

Op 16 april raakt bekend dat er een besmetting met vogelgriep wordt vastgesteld in het Waalse Silly. Het gaat om de hoog pathogene variant H5N8 die bij particulier gehouden pluimvee werd ontdekt. 14

Op vrijdag 23 april wordt vogelgriep vastgesteld bij drie eenden in een pluimveehandel in Waregem. Het gaat om de hoog pathogene H5N8 variant. Meer dan 1000 sierkippen, hoenders, kuikens en andere vogels werden meteen 'geruimd' door het FAVV.15

Het totaal aantal slachtoffers op commerciële bedrijven bedraagt circa 257.600


  1. http://www.afsca.be/professionelen/dierlijkeproductie/dierengezondheid/vogelgriep/situatiebelgie.asp 

  2. https://www.hln.be/binnenland/vanaf-morgen-ophokplicht-na-vaststelling-vogelgriepvirus-in-ons-land-ook-voor-gezinnen-die-kippen-houden~a52eeb01/ 

  3. https://www.landbouwleven.be/9543/article/2020-11-23/nu-al-10-vogels-met-vogelgriepvirus-besmet-ons-land 

  4. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/11/26/verschillende-besmettingen-met-vogelgriep-in-pluimveebedrijf-in/ 

  5. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/12/17/vogelgriep-uitgebroken-in-braadkippenbedrijf-in-diksmuide-alle/6 

  6. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/12/22/vogelgriepuitbraak-in-diksmuide-blijkt-niet-zo-gevaarlijk-geen/ 

  7. https://www.hln.be/binnenland/al-19-gevallen-van-vogelgriep-in-ons-land-sinds-november~ad30005b7/ 

  8. https://www.hln.be/gent/opnieuw-vogelgriep-uitgebroken-rond-gentse-blaarmeersen-kom-niet-te-dicht-bij-de-dieren~ada504fe/ 

  9. https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210129_96289004 

  10. https://vilt.be/nl/nieuws/uitbraak-van-vogelgriep-op-kalkoenbedrijf-in-deerlijk 

  11. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/02/01/kinderboerderij-deerlijk-verliest-40-hoenderen-vooral-het-afsc/ 

  12. https://www.hbvl.be/cnt/dmf20210210_93612616 

  13. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/04/03/ophokplicht-versoepeld-vanaf-dinsdag-mogen-uw-kippen-weer-vrij/ 

  14. https://www.favv-afsca.be/professionelen/dierlijkeproductie/dierengezondheid/vogelgriep/situatiebelgie.asp 

  15. https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210423_95830833 

2016/2017

Eind 2016 tot begin 2017 werden 19 pluimveebedrijven met 39 stallen geruimd. Op 9 bedrijven werd een besmetting vastgesteld. De overige 10 bedrijven werden preventief geruimd (binnen de 1-kilometerzone). Het aantal geruimde dieren bedroeg 717.727, waarvan 221.332 dieren van besmette bedrijven en 496.395 dieren van preventief geruimde bedrijven. De taxatiewaarde van de geruimde dieren bedroeg € 2,8 miljoen. Daarbij zijn ook de kosten voor geruimde broedeieren en vernietigde consumptie-eieren meegerekend. De totale kosten (dodingsapparatuur, inhuur van personeel, het plaatsen van borden, kadavertransport, vaccinaties van medewerkers en laboratoriumonderzoek) kwamen uit op € 5,7 miljoen.

Conclusie

De pluimveesector is een bedreiging voor de volksgezondheid en de diergezondheid. Niet alleen kunnen in zeer pluimveedichte gebieden zoals de Gelderse Vallei of Noord Limburg gemakkelijk nieuwe virusvarianten ontstaan, de bedrijven hebben met hun uitstoot van oa fijnstof ook schadelijke effecten op hun omgeving. De vogelgriep zelf is een verschrikkelijke ziekte voor pluimvee en wilde vogels en brengt enorm lijden met zich mee. Lijden dat voorkomen kan worden. De wilde vogels zijn niet de daders, maar de slachtoffers in dit verhaal.

2014

In 2014 werd op vier plekken vogelgriep van het type H5N8 aangetroffen. Vrijdag 14 november is er verhoogde uitval bij 150.000 leghennen. Donderdag 20 november is er een tweede besmetting in Ter Aar bij 43.000 leghennen. Diezelfde dag volgt een vermeerderingsbedrijf met vleeskuikenouderdieren Kamperveen met ongeveer 10.000 dieren. In de loop van vrijdag wordt bij eenden op een aangrenzende eendenhouderij met 15.000 dieren in Kamperveen ook vogelgriep aangetoond. De ~40.000 vleeskuikens bij directe buur/broer worden ook geruimd. Uit het traceringsonderzoek van de NVWA blijkt dat een eendenbedrijf in Barneveld is bezocht door een vrachtwagen die eerder het besmette eendenbedrijf in Kamperveen had aangedaan. Onduidelijk is of de vrachtwagen wel of niet was gereinigd en ontsmet tussen beide bezoeken. Het bedrijf met 8000 eenden wordt op zaterdag 22 november preventief geruimd. Zondagochtend 30 november wordt in Zoeterwoude ook vogelgriep aangetroffen op een legpluimveebedrijf met in totaal rond 28.000 dieren. De WUR schat de totale kosten op €  49-56 miljoen euro.